Сүлеймен Рахматулла: Оңтүстік Африка және авиацияның болашағы

Оңтүстік Африка — басқа құрлық, ортақ аспан: авиация саласының сын-қатерлері мен болашағы

2025 жылдың тамыз айында Оңтүстік Африка Республикасының Дурбан қаласында өткен ICAO Next Generation of Aviation Professionals (NGAP) симпозиумы бүкіл әлемдік авиация саласы үшін ауқымды әрі маңызды оқиға болды. Әлемнің 83 елінен келген 1000-нан астам делегат авиацияның болашағына қатысты негізгі мәселелерді талқылады: кадрлық қамтамасыз ету мен жаңа мамандықтардан бастап цифрлық технологиялар, жасанды интеллект және жастар көшбасшылығын дамытуға дейін.

ICAO Бас хатшысы Хуан Карлос Салазардың қатысуы форумның халықаралық маңызын айқындап, оның жоғары мәртебесін растады.

Симпозиумда жастарға ерекше назар аударылды. Бұл кездейсоқ емес: Африка — Жер шарындағы ең жас құрлық. 1,5 млрд халықтың 75%-дан астамы — 35 жасқа дейінгі жастар. Дәл осы жерде әлемдік авиацияның болашағы қалыптасып жатыр, сондықтан білім, мотивация және кәсіби өсім мәселелері аса өзекті.

Технологиялар, шабыт және әйелдер көшбасшылығы

Сессиялардың бірі ерекше форматта өтті — модератордың баяндамасын Арнольд Шварценеггердің жасанды интеллект арқылы жасалған дауысы оқыды. Бұл сандық технологиялардың авиация мен білімге енгізілуінің символдық мысалы болды.

Ұшқышсыз авиациялық жүйелер мен дрондар басты тақырыптардың бірі болды. Сарапшылардың айтуынша, болашақ мамандықтар осы салаларда пайда болады, сондықтан бүгіннен бастап тиісті дағдылары бар кадрларды даярлау қажет.

Гендерлік теңдік те назардан тыс қалған жоқ. Сьерра-Леоненің авиация билігінің ең жас директоры Мусайеро Барри және Wings for Women бастамасының негізін қалаушы ұшқыш Маек Шахтың сөздері қатысушыларды жігерлендірді. Олар әйелдерге көшбасшылыққа нақты мүмкіндік берудің маңызын атап өтті.

NexGen Voices сессиясында авиацияны саналы түрде таңдаған жас мамандар өз пікірлерін білдірді. Олар саланың болашағына сенетіндерін және жауапкершілік алуға дайын екендіктерін ашық айтты.

Кадрлық жоспарлау және жаһандық мобильділік

Маңызды ұсыныстардың бірі — халықаралық авиация маманының паспорты идеясын талқылау болды. Бұл құжат кез келген елде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін бірыңғай біліктілік куәлігі болмақ.

ICAO және IATA болжамдары бойынша, 2050 жылға қарай әлемдік әуе қатынасы үш есе өседі. Бұл авиация саласында кадр тапшылығын туғызады. Африкада алдағы бес жылда 1100-ден астам жаңа әуе кемесі мен 75 мың маман қажет болады деп күтілуде. Үздік тәжірибе ретінде Сингапурдың ұзақ мерзімді кадрлық саясаты аталды.

Африка үшін бұл мәселе ерекше өзекті. Жас халқы бар және дамып келе жатқан экономикасы бар құрлыққа гранттар, білім беру бағдарламалары, гендерлік бастамалар, консалтинг және халықаралық әріптестік арқылы жүйелі қолдау қажет.

Шабыт беретін оқиғалар және практикалық қадамдар

Симпозиумға бизнес өкілдері де қатысты. First Fruits Services консалтингтік компаниясының негізін қалаушы Бэн Стэнли және ASE Group компаниясының басшысы Мохамед Ханно (Египет, Марокко және БАӘ-дегі ең ірі жерүсті қызмет көрсетуші) студенттер мен оқытушыларды өңірдің жетекші әуежайларында тағылымдамадан өткізуге дайын екендерін мәлімдеді.

ALICANTO желісінің теңқұрушысы Роберт Рид авиация индустриясы мен университеттердің «қатар жұмыс істеуінің» маңыздылығын атап өтті.

Loft Dynamics компаниясы тікұшақ ұшқыштарын дайындауға арналған VR-симуляторларын ұсынды. Олар дәстүрлі тренажерларға қарағанда 12 есе арзан. Lufthansa ИИ-ді оқытуда қолдану тәжірибесімен бөлісті, ал ACI World деректерін келтірді: бүгінгі таңда авиация қызметкерлерінің шамамен 30%-ы әйелдер, олардың үштен бірі басқарушы қызметте.

Мотивациялық сөз сөйлегендердің бірі — Зои Агарвал, Air India компаниясының Boeing 777 әуе кемесінің ең жас әйел командирі. Ол өзінің кәсіби жолын баяндап, Үндістаннан тыс авиациялық академия студенттеріне ашық дәріс өткізгісі келетінін айтты.

Жастарға үлгі бола алатын тұлғалардың маңыздылығы да аталды. Жарқын мысал — Mohammed Taher (The Airport Guy). Ол TikTok-тағы қысқа видеолардан бастап, 1,5 млн жазылушы жинап, бүгінде білім беру науқандарына қатысуда. Оның басты ойы: «Авиация жастармен олардың тілінде сөйлесуі керек».

Гармонизация, ребрендинг және бірлескен даму

Африкалық контекстке ерекше назар аударылды. ASECNA ұйымы (17 африкалық ел мен Францияны біріктіреді) авиациялық стандарттарды үйлестіру, дипломдарды тану, аймақтық білім беру хабтарын құру және визалық режимді жеңілдету мәселелерін көтерді. Тілдік және әкімшілік кедергілер континент ішінде мамандардың мобильділігіне елеулі тосқауыл болып отыр.

Авиациялық мамандықтарды насихаттау құралдары да талқыланды. Ұлыбританиядағы The Air League жылына 200-ден астам грант беретін бағдарламасын ұсынды. Aviation Voice жастарды тарту үшін медиа мен әлеуметтік платформаларды пайдаланудағы тәжірибесін бөлісті. Bombardier мен Португалияның авиация органдары мектептерде тәлімгерлік бағдарламаларын таныстырды.

Қорытынды

Симпозиум қорытындысында авиацияның болашағын айқындайтын басты міндеттер белгіленді:

• Жастардың қызығушылығын арттыру үшін жаңа мотивациялық және көшбасшылық бағдарламалар қажет.
• Білім беру үздіксіз процесс болуы тиіс.
• Салаға деректер, аналитика және ортақ цифрлық платформалар қажет.
• Оқу бағдарламалары цифрлық экономиканың талаптарына сай трансформациялануы керек.
• Визалық және бюрократиялық кедергілер жойылып, жастардың мобильділігі қамтамасыз етілуі тиіс.
• Жастар реттеуші шешімдерді әзірлеуге қатысуы қажет.
• Сенім мен ынтымақтастық — табысқа жетудің кілті.

Дурбанда өткен симпозиум кәсіби кездесу ғана емес, авиация болашағын айқындайтын алаң болды. Африка өзінің жас әлеуетімен әлемдік авиацияның жаңа драйвері бола алатынын көрсетті.

Қысқаша ақпарат

ICAO NGAP (Next Generation of Aviation Professionals) — ICAO бастамасы, мақсаты — авиацияға жаңа буын мамандарын даярлау.

ICAO және IATA деректері бойынша, 2050 жылға қарай әлемдік жолаушылар ағыны үш есе артып, 2024 жылғы 4,6 млрд-тан 12,4 млрд-қа жетеді. Бұл жыл сайын ондаған мың жаңа пилоттар, инженерлер мен диспетчерлерге сұраныс туғызады.

2050 жылға қарай қажеттілік:

• 674 мыңнан астам пилот,
• 716 мың техникалық маман,
• 980 мың әуе бортсерігі.

NGAP-тың негізгі міндеттері:

• авиация саласындағы кадрлық қажеттілікті талдау,
• жаңа оқу бағдарламаларын дамыту,
• авиация мамандықтарын жастарға ілгерілету,
• инновациялық әдістерді енгізу (симуляторлар, цифрландыру, ИИ),
• гендерлік және мәдени теңгерімді арттыру.

NGAP аясында форумдар, конференциялар, жастар саммиттері және өзге де іс-шаралар өткізіледі.

Сүлеймен Рахматулла
Азаматтық авиация академиясы
Коммерция департаментінің директоры